Het grootste historische complex in Südtirol
Klik op de afbeelding voor een groter exemplaar.
Vandaag rijden we vanuit Steinach de grens over naar Italië. Net achter Sterzing (Vipiteno) ligt in het smalle gedeelte van het dal Fort Franzenfeste (Fortezza). Het fort staat al jaren op ons verlanglijstje om te bekijken. Martin en Christine zijn hier ook nog niet eerder geweest, dus een mooie optie om het te bezoeken. De entreeprijs bedraagt in 2025 € 9,00 pp. Voor senioren, studenten en kinderen zijn er gereduceerde prijzen. Wij worden door de kassier bekeken en krijgen de gereduceerde prijs voor senioren, van 65 jaar en ouder. Het fort is met 65.000 m² het grootste cultuurhistorische complex van de provincie Zuid-Tirol. Tot 2013 was het eigendom van de staat, waarna het eigendom werd van de provincie Zuid-Tirol.
Het is een meesterwerk van Oostenrijkse militaire architectuur, waarvan de bouw in 1833 onder keizer Franz I begon en dat in 1838 door keizer Ferdinand I werd geopend na een bouwtijd van slechts vijf jaar.
Toen de bouw gereed was, had het fort al zijn strategische belang en daarmee zijn bestaansrecht verloren. De enorme inspanning en exorbitante kosten waren allemaal voor niets. Vanaf dat moment diende het immense fort slechts als depot en bleef het meer dan anderhalve eeuw lang ongebruikt als een zwaar bewaakte militaire installatie.
Toen het leger het fort in 2003 definitief verliet, moest een groep toegewijde vrijwilligers van Franzensfeste het terrein ontdoen van de overwoekerde vegetatie, het puin en het stof.
Fort Franzensfeste is sinds 2005 open voor het publiek en onderging uitgebreide, maar wel passende renovatie, ter voorbereiding op twee grote tentoonstellingen: de Europese kunstbiennale Manifesta 7 in 2008 en de provinciale tentoonstelling van Zuid-Tirol in 2009.
Sindsdien is het een populaire locatie voor een breed scala aan tentoonstellingen en evenementen. In 2013 werd het eigendom van de provincie Zuid-Tirol en sinds januari 2017 is het het tiende en nieuwste provinciale museum van de autonome provincie Zuid-Tirol.
Naast naar schatting 20 miljoen stenen zijn 250.000 kubieke meter graniet gebruikt. Maar er waren ook tonnen aan hout, zand en kalk nodig bij de bouw van het fort. De aanpassingen aan het terrein, de vuurposities, bomvrije plekken voor geschut en het labyrint aan tunnels en gangen maken duidelijk hoezeer de planning hiervan een meesterwerk was.
Er werd, zoals hierboven geschreven, nooit gevochten met de vijand. Er werden zo af en toe wel compagnies gestationeerd, maar die waren aan het wachten tot ze verplaatst werden naar het zuiden van Italië. Het fort diende tot 2003 voornamelijk als wapen- en munitiedepot van het Italiaanse leger.
Het complex is verdeeld in de lagere, middelste en bovenste vestingwerken, waarvan de laatste ook wel de hoge vesting of heuvelvesting wordt genoemd. De lagere en middelste vestingwerken, die slechts licht verhoogd op een heuvel zijn gebouwd, vormen één enkele vesting en liggen bij elkaar in het dal. De hoge vesting kan alleen met een gids bezocht worden. Toen wij er waren, was er helaas geen rondleiding meer beschikbaar. De rondleiding moet van tevoren worden geboekt en houdt rekening met het feit dat er veel trappen moeten worden gelopen.
Toch is er zonder gids veel te ontdekken. Het complex met vele gangen, trappen en gewelven nodigt uit tot een ontdekkingsreis.
In het fort zijn tijdelijke en permanente tentoonstellingen. In de permanente tentoonstelling wordt de fascinerende geschiedenis van het fort beschreven. Men gaat onder andere in op de legendarische goudschatten van de Italiaanse Centrale Bank, die hier tijdens de Tweede Wereldoorlog verborgen lagen.
In de laatste jaren van de Tweede Wereldoorlog werd in het fort veel goud bewaard. Na de Duitse inval in Italië werd in december 1943 bijna 120 ton goud van de Banca d’Italia verhuisd van Rome, via Milaan, naar het Fort Franzenfeste. Hiervan is 70 ton afgevoerd naar Berlijn. Hitler wist Mussolini te overtuigen het goud af te staan om de Duitse finale overwinning te helpen financieren. In april 1944 ging circa 25 ton goud naar Zürich om oude Italiaanse schulden af te lossen. Tot slot ontdekten in mei 1945 eenheden van het Amerikaanse leger nog 25 ton goud en brachten dit terug naar de kluizen van de Italiaanse centrale bank in Rome.
Het museum is in de winter en op maandag gesloten. Voor de juiste openingstijden, kijk op de website.
Vanaf het fort kijk je over het stuwmeer het dal in. Hier kan je zien dat het dal erg smal is.
Op de foto zie je rechtsboven de bovenste vesting. Gescheiden van de andere twee vestigingen is deze verbonden via een ondergrondse doorgang. Je kan deze bereiken over een “eeuwige trap” van 451 treden. De ruimte tussen de dalvesting en de heuvelvesting wordt nu grotendeels ingenomen door belangrijke transportinfrastructuur: de snelweg A22 (Brenner Autobahn), de SS 12 (“Brenner bundesstrasse”) en de Brennerspoorlijn. Daarnaast sluiten de LS 94 en de Pustertal-spoorlijn hier vanuit het oosten aan op de doorgaande Brenner-route.
In 1939, vanwege de toegenomen energievraag en het streven naar zelfvoorziening in elektriciteitsopwekking, besloten de fascistische autoriteiten de aanleg van het stuwmeer bij de vesting Franzensfeste. Om dit mogelijk te maken, moest het gehucht Weiler Unterau worden verlaten. Tegelijkertijd werd het Mühlbach-stausee aangelegd aan de ingang van het Pustertal. Water uit beide stuwmeren wordt via waterleidingen naar de elektriciteitscentrale in het nabijgelegen Brixen geleid.
Zeven jaar na de opening van het fort Franzensfeste werd een kapel, ontworpen door kapitein Gedeon von Radò, gebouwd en op 22 oktober 1845 ingewijd door bisschop Bernhard Galura van Brixen.
De kapel is een van de eersten in Europa die in neogotische stijl is gebouwd.
Er is in het fort een sfeervol ingericht restaurant met terras.
Het restaurant is ook toegankelijk voor degenen die het museum niet willen bezoeken.
Na een pauze op het terras van het restaurant bezoeken wij het laatste deel van het fort.
Wanneer je alles op je gemak wilt bekijken, moet je ongeveer 3,5 à 4 uur uittrekken. Het is mogelijk om een korter bezoek te doen, maar dan moet je een keuze maken wat je wilt zien.
Wil je bewegende beelden van ons bezoek aan het fort zien? Bekijk de vlog op ons YouTube-kanaal. Vind je de video leuk? Kunnen we een duimpje waarderen. Wil je geen video meer missen? Abonneer je dan op ons kanaal. Je helpt ons daarmee om onze bekendheid op YouTube te vergroten.